Βρήκα σερφάροντας τα εξής υπέροχα....
Όταν έχεις άγνοια για κάτι, εύκολα βρίσκεται κάποιος επιτήδειος να την εκμεταλλευτεί: να σε κλέψει στο ζύγι, να το σκάσει με την προίκα σου, να σε πείσει να τον ψηφίσεις… κοντολογίς να σου πουλήσει φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Αυτό ισχύει για όλους μας. Όταν μάλιστα πρόκειται για θέμα που μας «πονάει», που σχετίζεται με κάποια ανάγκη ή ευαισθησία, τότε γινόμαστε πιο ευάλωτοι σε κάθε είδους τερτίπια, νομικά, λεκτικά, εμπορικά… και είναι ακόμα πιο εύκολο να πέσουμε θύματα απάτης.
Η πλάνη (ή μήπως πρόκειται για απάτη;) που με απασχολεί βασίζεται στην άγνοια της ιστορίας. Όπως γίνεται παντού, βρίσκονται μερικοί «επιτήδειοι» να επωφεληθούν από το γεγονός ότι δεν είμαστε όλοι ειδικοί σε όλα και επομένως υπάρχουν πράγματα που αναγκαστικά δεν γνωρίζουμε. Για να στηρίξουν τις απόψεις τους αποκαλύπτουν ένα μέρος της αλήθειας που, αποκομμένο από το πλαίσιό του, φαντάζει πειστικό. Ένα απλό παράδειγμα για να το καταλάβουμε καλύτερα: διαμαρτύρονται κάποιοι ότι, επειδή καταργήθηκαν οι τόνοι και τα πνεύματα, η ελληνική γλώσσα έχασε ένα μέρος από τις εκφραστικές της δυνατότητες. Το τι ακριβώς σημαίνει «εκφραστική δυνατότητα» και πώς μπορεί να χαθεί δεν είναι απολύτως σαφές, αλλά δεν πειράζει, μία πομπώδης ρητορική σε συνδυασμό με το συναισθηματικό φορτίο του θέματος είναι αρκετή για να μας πείσει. Με έναν όρο όμως, να μην έχουμε τις απαραίτητες γνώσεις.
Γιατί τίποτα από τα παραπάνω δεν μπορεί να πιστέψει κάποιος που γνωρίζει την ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Η πραγματικότητα είναι ότι τα αρχαία ελληνικά δεν είχαν ούτε τόνους, ούτε πνεύματα, ούτε καν διάκριση σε πεζά και κεφαλαία γράμματα: θα έχετε παρατηρήσει ότι όλες οι επιγραφές στα μουσεία και στους αρχαιολογικούς χώρους είναι γραμμένες με κεφαλαία. Στην Αθήνα του 500 π.Χ. δεν έγραφαν Ἔδοξεν τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ αλλά ΕΔΟΧΣΕΝ ΤΕΙ ΒΟΛΕΙ ΚΑΙ ΤΟΙ ΔΕΜΟΙ. Και βεβαίως η προφορά της φράσης ήταν εντελώς διαφορετική από τη σημερινή. Τις λεπτομέρειες θα χρειαζόμαστε αρκετές σελίδες (ή ώρες) για να τις εξηγήσουμε, η ουσία όμως είναι ότι κάποια στιγμή, οι διαφορές στην προφορά έγιναν τόσο πολλές που οι άνθρωποι δεν μπορούσαν πια να διαβάσουν εύκολα τα αρχαία κείμενα. Και τότε ήταν που εφηύραν τους τόνους και τα πνεύματα. Γύρω στα 200 π.Χ. στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τα σημαδάκια αυτά ήταν το «σκονάκι» που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι ως βοήθημα επειδή δεν ήξεραν πια πώς να προφέρουν τις λέξεις με τον παλιό τρόπο. Καμία σχέση με την κλασική ελληνική της Αθήνας του Περικλή!
Προσοχή, αυτά που γράφω δεν αποτελούν τοποθέτηση υπέρ ή κατά του πολυτονικού. Η μόνη μου θέση είναι ότι πριν επιλέξει κανείς, καλό είναι να γνωρίζει την ιστορική αλήθεια για να μην βασίζει τις αποφάσεις του σε επιστημονικοφανείς (και αν) φαιδρότητες.
Δεν θα ήθελα να προχωρήσω σε πιο περίπλοκα ζητήματα γραμματικής, τουλάχιστον όχι προς το παρόν. Κι αυτό επειδή ο στόχος μου δεν είναι να διδάξω σε κανέναν τι συμβαίνει με τους τόνους, τα πνεύματα και την ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Το μόνο που θεωρώ σημαντικό αυτή τη στιγμή είναι να ξεκαθαρίσει το τοπίο ως προς το τι θα πει παραπλάνηση και πόσο εύκολο είναι να εκμεταλλευτεί κάποιος την καλή μας πίστη και να μας παρασύρει σε λανθασμένα συμπεράσματα, είτε επειδή ο ίδιος έχει πέσει θύμα πλάνης, είτε επειδή η ημιμάθεια, σε συνδυασμό με λίγο θράσος μπορεί να κάνει θαύματα μετατρέποντας τα φύκια σε μεταξωτές… διφθόγγους.
______________________________________
*Δεν πρόκειται για λάθος, η λέξη δίφθογγος ήταν θηλυκού γένους μέχρι πολύ πρόσφατα. Τη διάλεξα ειδικά για να σας πείσω ότι οι αλλαγές στη γλώσσα δεν σημαίνουν απαραίτητα κάποιου είδους ξεπεσμό: το πρόβλημα δεν είναι αν χρησιμοποιώ το ουσιαστικό δίφθογγος ως αρσενικό ή θηλυκό, αλλά αν γνωρίζω τι σημαίνει (αυτό σας το προτείνω για άσκηση στο σπίτι). :-)
Ποια Ελληνικη λεξη ειναι αρχαια και ποια νεα;
Γιατί μια Ομηρική λέξη μας φαίνεται δύσκολη και ακαταλαβίστικη;
Οι Έλληνες σήμερα ασχέτως μορφώσεως μιλάμε ομηρικά, αλλά δεν το ξέρουμε επειδή αγνοούμε την έννοια των λέξεων που χρησιμοποιούμε.
Για του λόγου το αληθές θα αναφέρουμε μερικά παραδείγματα για να δούμε ότι η Ομηρική γλώσσα όχι μόνο δεν είναι νεκρή, αλλά είναι ολοζώντανη.
- Αυδή είναι η φωνή. Σήμερα χρησιμοποιούμε το επίθετο άναυδος.
- -Αλέξω στην εποχή του Ομήρου σημαίνει εμποδίζω, αποτρέπω. Τώρα χρησιμοποιούμε τις λέξεις αλεξίπτωτο, αλεξίσφαιρο, αλεξικέραυνο αλεξήλιο Αλέξανδρος (αυτός που αποκρούει τους άνδρες) κ.τ.λ.
- -Με το επίρρημα τήλε στον Όμηρο εννοούσαν μακριά, εμείς χρησιμοποιούμε τις λέξεις τηλέφωνο, τηλεόραση, τηλεπικοινωνία, τηλεβόλο, τηλεπάθεια κ.τ.λ.
- - Λάας ή λας έλεγαν την πέτρα. Εμείς λέμε λατομείο, λαξεύω.
- - Πέδον στον Όμηρο σημαίνει έδαφος, τώρα λέμε στρατόπεδο, πεδινός.
- - Το κρεβάτι λέγεται λέχος, εμείς αποκαλούμε λεχώνα τη γυναίκα που μόλις γέννησε και μένει στο κρεβάτι.
- - Πόρο έλεγαν τη διάβαση, το πέρασμα, σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη πορεία. Επίσης αποκαλούμε εύπορο κάποιον που έχει χρήματα, γιατί έχει εύκολες διαβάσεις, μπορεί δηλαδή να περάσει όπου θέλει, και άπορο αυτόν που δεν έχει πόρους, το φτωχό.
- - Φρην είναι η λογική. Από αυτή τη λέξη προέρχονται το φρενοκομείο, ο φρενοβλαβής, ο εξωφρενικός, ο άφρων κ.τ.λ.
- - Δόρπος, λεγόταν το δείπνο, σήμερα η λέξη είναι επιδόρπιο.
- - Λώπος είναι στον Όμηρο το ένδυμα. Τώρα αυτόν που μας έκλεψε (μας έγδυσε το σπίτι) το λέμε λωποδύτη.
- - Ύλη ονόμαζαν ένα τόπο με δένδρα, εμείς λέμε υλοτόμος.
- - Άρουρα ήταν το χωράφι, όλοι ξέρουμε τον αρουραίο.
- - Τον θυμό τον αποκαλούσαν χόλο. Από τη λέξη αυτή πήρε το όνομα της η χολή, με την έννοια της πίκρας. Λέμε επίσης αυτός είναι χολωμένος.
- - Νόστος σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα. Η λέξη παρέμεινε ως παλινόστηση, ή νοσταλγία.
- - Άλγος στον Όμηρο είναι ο σωματικός πόνος, από αυτό προέρχεται το αναλγητικό.
- - Το βάρος το αποκαλούσαν άχθος, σήμερα λέμε αχθοφόρος.
- - Ο ρύπος, δηλαδή η ακαθαρσία, εξακολουθεί και λέγεται έτσι - ρύπανση.
- - Από τη λέξη αιδώς (ντροπή) προήλθε ο αναιδής.
- - Πέδη, σημαίνει δέσιμο και τώρα λέμε πέδιλο. Επίσης χρησιμοποιούμε τη λέξη χειροπέδες.
- - Από το φάος, το φως προέρχεται η φράση φαεινές ιδέες.
- - Άγχω, σημαίνει σφίγγω το λαιμό, σήμερα λέμε αγχόνη. Επίσης άγχος είναι η αγωνία από κάποιο σφίξιμο, ή από πίεση.
- - Βρύχια στον Όμηρο είναι τα βαθιά νερά, εξ ου και τo υποβρύχιο.
- - Φερνή έλεγαν την προίκα. Από εκεί επικράτησε την καλά προικισμένη να τη λέμε «πολύφερνη νύφη».
- - Το γεύμα στο οποίο ο κάθε παρευρισκόμενος έφερνε μαζί του το φαγητό του λεγόταν έρανος. Η λέξη παρέμεινε, με τη διαφορά ότι σήμερα δεν συνεισφέρουμε φαγητό, αλλά χρήματα.
- Υπάρχουν λέξεις, από τα χρόνια του Ομήρου, που ενώ η πρώτη τους μορφή μεταβλήθηκε - η χειρ έγινε χέρι, το ύδωρ νερό, η ναυς έγινε πλοίο, το άστυ έγινε πόλη, στη σύνθεση διατηρήθηκε η πρώτη μορφή της λέξεως.
- - Από τη λέξη χειρ έχουμε: χειρουργός, χειριστής, χειροτονία, χειραφέτηση, χειρονομία, χειροδικώ κ.τ.λ.
- - Από το ύδωρ έχουμε τις λέξεις: ύδρευση υδραγωγείο, υδραυλικός, υδροφόρος, υδρογόνο, υδροκέφαλος, αφυδάτωση, ενυδρείο, κ.τ.λ.
- - Από τη λέξη ναυς έχουμε: ναυπηγός, ναύαρχος, ναυμαχία, ναυτικός, ναυαγός, ναυτιλία, ναύσταθμος, ναυτοδικείο, ναυαγοσώστης, ναυτία, κ.τ.λ.
- - Από τη λέξη άστυ έχουμε: αστυνομία, αστυνομικός, αστυφιλία, κ.τ.λ.
- - Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα παραδείγματα προκύπτει ότι: Δεν υπάρχουν αρχαίες και νέες Ελληνικές λέξεις, αλλά μόνο Ελληνικές.
- - Η Ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και ουσιαστικά αδιαίρετη χρονικά.
- - Από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα προστέθηκαν στην Ελληνική γλώσσα μόνο ελάχιστες λέξεις.
Η γνώση των εννοιών των λέξεων θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι μιλάμε τη γλώσσα της ομηρικής ποίησης, μια γλώσσα που δεν ανακάλυψε ο Όμηρος αλλά προϋπήρχε πολλές χιλιετίες πριν από αυτόν.
Σκοπός μας είναι να ανακαλύψουμε τις έννοιες των λέξεων για να μπορέσουμε να επικοινωνήσουμε καλύτερα.
Παλαιότερα όταν έλεγαν μια λέξη καταλάβαιναν όλοι το ίδιο. π.χ για τη λέξη αρετή ήξεραν ότι είναι η μεσότητα ανάμεσα σε δύο υπερβολές.
Σήμερα ο καθένας για την ίδια λέξη εννοεί και κάτι διαφορετικό.
Πηγές: Απολλώνιου Σοφιστού Λεξικόν κατά στοιχείον Ιλιάδος και Οδύσσειας Εκδόσεις Ηλιοδρόμιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου